Организационно поведение Панайотов

@@@@@
 
 
 
 
  
  
  
  
  
 
ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎ
ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ
Äîö. ä-ð Äèìèòúð Ïàíàéîòîâ

ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ
ÂÚÂÅÄÅÍÈÅ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5
ÒÅÌÀ 1. ÓÂÎÄ Â ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎÒÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
ÒÅÌÀ 2. ÏÐÎÅÊÖÈÈ ÍÀ ÖÅÍÍÎÑÒÈÒÅ È ÊÓËÒÓÐÀÒÀ ÂÚÐÕÓ ÌÎÄÅËÈÒÅ ÍÀ
ÏÎÂÅÄÅÍÈÅÒÎ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15
ÒÅÌÀ Ç. ËÈ×ÍÎÑÒÅÍ ÁÀÇÈÑ È ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ . . . . . . . . . . 31
ÒÅÌÀ 4. ÌÅÆÄÓËÈ×ÍÎÑÒÍÈ ÎÒÍÎØÅÍÈß È ÊÎÌÓÍÈÊÀÖÈß . . . . . . . . . . . . 47
ÒÅÌÀ 5. ÈÍÒÓÈÖÈßÒÀ È ÍÅÂÅÐÁÀËÍÈÒÅ ÑÈÃÍÀËÈ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
ÒÅÌÀ 6. ÌÎÒÈÂÀÖÈßÒÀ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
ÒÅÌÀ 7. ÈÌÈÄÆ È ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÀ ÊÓËÒÓÐÀ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
ÒÅÌÀ 8. ÓÏÐÀÂËÅÍÈÅ ÍÀ ÃÐÓÏÎÂÈÒÅ ÏÐÎÖÅÑÈ Â ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈßÒÀ . . . 105
ÒÅÌÀ 9. ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÈßÒ ÊÎÍÔËÈÊÒ È ÓÏÐÀÂËÅÍÈÅÒÎ ÍÀ ÑÒÐÅÑÀ 123
ÒÅÌÀ 10. ÈÍÑÒÐÓÌÅÍÒÀÐÈÓÌ ÇÀ ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ . . . . . . . 139
ÏÐÈËÎÆÅÍÈß:
ÊÎÍÑÏÅÊÒ - ÂÚÏÐÎÑÍÈÊ ÏÎ „ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ“ . . . . . . . . . 150
ÏÐÈÌÅÐÅÍ ÒÅÑÒ ÏÎ „ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ“ . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
ËÈÒÅÐÀÒÓÐÀ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
Ó÷åáíèêúò å ïðåäíàçíà÷åí çà ñòóäåíòèòå íà Íîâ áúëãàðñêè óíèâåðñèòåò.
 íåãî ñå ñúäúðæàò ïîäãîòâèòåëíè ìàòåðèàëè çà êóðñà „Îðãàíèçàöèîííî
ïîâåäåíèå“.
Àâòîð íà âñè÷êè òåìè å äîö. ä-ð Äèìèòúð Ïàíàéîòîâ.ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅÂñÿêî ïðåïå÷àòâàíå èëè èçïîëçâàíå íà òåêñòîâå îò òîâà èçäàíèå èçâúí
ó÷åáíàòà ëèòåðàòóðà íà ÍÁÓ ìîæå äà ñòàíå ñàìî ñúñ ñúãëàñèåòî íà àâòîðà
è èçäàòåëÿ.
© äîö. ä-ð Äèìèòúð Ïàíàéîòîâ, àâòîð, 2003
© Èçäàòåëñòâî íàÍîâ áúëãàðñêè óíèâåðñèòåò, 2003
Ñîôèÿ 1618, óë. Ìîíòåâèäåî 21, òåë. 811 01 25
© Ïðåäïå÷àòíà ïîäãîòîâêà ÍÁÓ
Ðåöåíçåíò - ïðîô. ä-ð Äîí÷î Ãðàäåâ
ISBN 954-535-197-7

4
5
ÂÚÂÅÄÅÍÈÅ
Îðãàíèçàöèîííîòî ïîâåäåíèå å â öåíòúðà íà ìîäåðíîòî ïîçíàíèå çà ñúâ-
ðåìåííèÿ ñâÿò, â êîéòî çàåäíî ñ ôóíêöèîíèðàíåòî íà íîâ òèï îðãàíèçàöèÿ
êàòî íåïðåêúñíàòî ñàìîîáíîâÿâàùà ñå ñèñòåìà, ñå èçèñêâàò è ñïîñîáíîñòè
äà ñå äåéñòâà ñ òåíäåíöèèòå íà òîâà âñåîáõâàòíî óñêîðåíèå. Â òîçè ñìèñúë,
àêî íå ñå íàó÷èì äà îâëàäÿâàìå áúðçî òåìïîòî íà ïðîìÿíàòà, äà àêóìóëèðà-
ìå åôåêòèâíèòå ìîäåëè íà óïðàâëåíèå è íå ãè âãðàäèì â ñîáñòâåíàòà ñè
ïðàêòèêà, òîâà íåìèíóåìî ùå âîäè äî àäàïòàöèîíåí âçðèâ è õðîíè÷íî èçîñ-
òàâàíå. È âìåñòî ïðèîáùàâàíå êúì ñâåòîâíèòå îáðàçöè, êîåòî äà àêòèâèðà
ðàçâèòèåòî íè, ùå ñòèìóëèðàìå äåçèíòåãðàöèîííèòå ïðîöåñè.
Ïî ñâîÿòà „ïðèðîäà“ îðãàíèçàöèîííîòî ïîâåäåíèå êàòî íàó÷íà îáëàñò,
ó÷åáíà äèñöèïëèíà è ïðèëîæåí èíñòðóìåíò å â ñúñòîÿíèå äà àíàëèçèðà
äèíàìèêàòà íà íîâèòå èçìåðåíèÿ íà ëè÷íîñòòà â êîíòåêñòà íà ðàçâèâàùèòå ñå
îðãàíèçàöèè. Îùå ïîâå÷å, ÷å êàòî ôîêóñ ñúáèðà ïîñòèæåíèÿòà íà ìåíèäæ-
ìúíòà, ïñèõîëîãèÿòà íà óïðàâëåíèåòî è ÷îâåøêèòå ðåñóðñè, âîäåùèòå ìîäå-
ëè íà ñâåòîâíèÿ áèçíåñ.
Àâòîðîâèÿò îïèò êàòî åêñïåðò, êîíñóëòàíò è äåéñòâàù ìåíèäæúð â äúð-
æàâíè è ôèðìåíè îðãàíèçàöèè ñúùî ñòèìóëèðà ïðåäàâàíåòî íà åäíî âòîðî
íèâî íà ïîçíàíèå â ó÷åáíàòà ìàòåðèÿ. Òóê ëîãèêàòà å íà îñíîâàòà íà ïðèëî-
æåíàòà òåîðèÿ â ñîöèàëíàòà ïðàêòèêà è íåéíîòî àïðîáèðàíå â ðåàëíàòà áèç-
íåññðåäà. Çàòîâà ñïîìàãà è ïîñòàâåíàòà äîïúëíèòåëíà öåë çà îáó÷åíèåòî
êàòî àêòèâíî ñàìîïîçíàíèå ñ ïðåäåëåí ôîðìèðàù åôåêò çà ó÷àñòíèöèòå â
íåãî. Âúâ âñÿêà åäíà òåìà (îñîáåíî îò III äî Õ) å çàëîæåí åëåìåíòúò íà
ñàìîîöåíêàòà (òåñòîâå, âúïðîñíèöè, íàñî÷âàùè ñõåìè, òåêñòîâå-èëþñòðàöèè
íà àíàëèç è ò.í.) çà ñïîñîáíîñòèòå èëè óìåíèÿòà, îáõâàùàùè ïàðàìåòðèòå íà
îðãàíèçàöèîííîòî ïîâåäåíèå, êàòî äâèæåùèÿ ìîòèâ îñòàâà òúðñåíåòî íà îï-
òèìàëíèòå „òî÷êè“ íà ëè÷íîñòòà, íåéíàòà äåéíîñò â îðãàíèçàöèÿòà, åôåêòèâ-
íîòî óïðàâëåíèå íà ãðóïîâèòå ïðîöåñè è ñèñòåìàòèçèðàíàòà îðèåíòàöèÿ â
èíñòðóìåíòàðèóìà çà îðãàíèçàöèîííî ðàçâèòèå.

6
7
ÒÅÌÀ 1
ÓÂÎÄ Â ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎÒÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ
Öåëè: Ñëåä óñâîÿâàíå íà ìàòåðèàëà ïî òàçè òåìà, Âèå ùå ìîæå-
òå:
- äà êëàñèôèöèðàòå àñïåêòèòå íà îðãàíèçàöèîííîòî ïîâåäåíèå;
- äà àíàëèçèðàòå, äèñêóòèðàòå è çàäúëáî÷àâàòå çíàíèÿòà ñè ïî
åòàïèòå â ðàçâèòèåòî íà äèñöèïëèíàòà;
- äà ïðàâèòå ñðàâíåíèå ìåæäó ðàçëè÷íèòå òåîðèè çà îðãàíèçà-
öèîííîòî ïîâåäåíèå êàòî èíòåðäèñöèïëèíàðíà îáëàñò íà ïîçíàíèå;
- äà îïðåäåëÿòå îñíîâíèòå åëåìåíòè íà îðãàíèçàöèîííîòî ïîâå-
äåíèå.
1.1. ÑÚÙÍÎÑÒ ÍÀ ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎÒÎ
ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ ÊÀÒÎ ÍÀÓ×ÍÀ ÎÁËÀÑÒ
È ÀÊÀÄÅÌÈ×ÍÀ ÄÈÑÖÈÏËÈÍÀ
Ðàçêðèâàíåòî íà ñúùíîñòòà íà îðãàíèçàöèîííîòî ïîâåäåíèå, íåãîâàòà ïðà-
âèëíà äèàãíîñòèêà èçèñêâà íå ñàìî ïîçíàíèåòî íà èíäèâèäóàëíîòî ïîâåäå-
íèå, íî è äèíàìèêàòà íà ãðóïèòå â ðàìêèòå íà îðãàíèçàöèèòå, êàêòî è
ïîñëåäèöèòå îò òåõíèòå äåéñòâèÿ. Âñÿêà åäíà îðãàíèçàöèÿ å íåîáõîäèìî äà
îò÷èòà òðè îñíîâíè ïðîìåíëèâè â íåÿ: õîðàòà, ñïåöèôèêàòà íà ðàáîòàòà è
ñòðóêòóðíèòå êîìïîíåíòè, ïðîöåäóðèòå, ïðàâèëàòà, êîèòî êîîðäèíèðàò äåéñ-
òâèÿòà.  òîçè àñïåêò îðãàíèçàöèèòå îáåäèíÿâàò ÷îâåøêèòå è ìàòåðèàëíèòå
ðåñóðñè, êîíãëîìåðàòè îò èíäèâèäóàëíè è ãðóïîâè îñîáåíîñòè, ïîòðåáíîñòè,
èíòåðåñè è îòíîøåíèÿ, ñúâêóïíîñòè îò ðàçíîîáðàçíè öåííîñòè è ìîòèâàöè-
îííè íàãëàñè. Òåçè äâèæåùè ñèëè áèõà èìàëè èçêëþ÷èòåëíî ñòèõèåí õàðàê-
òåð, àêî íå ñå èçó÷àâàõà òåíäåíöèèòå, óñòîé÷èâèòå õàðàêòåðèñòèêè è
äèíàìèêàòà â ïîâåäåíèåòî íà ÷îâåêà è ÷îâåøêèòå îáùíîñòè â êîíòåêñòà íà
óïðàâëåíèåòî íà îðãàíèçàöèèòå, ïñèõîëîãèÿòà íà èíäèâèäóàëíîòî è ãðóïîâî
ïîâåäåíèå. È âñè÷êî òîâà íà ôîíà íà ïðîìåíÿùàòà ñå ñîöèàëíà è áèçíåññðå-
äà. Â òîçè ñìèñúë îðãàíèçàöèîííîòî ïîâåäåíèå ñå îïðåäåëÿ êàòî àêòóàëíà
èíòåðäèñöèïëèíàðíà îáëàñò íà ïîçíàíèåòî è ñå âïèñâà êàòî âàæíà ñúñòàâíà
÷àñò îò îáùèÿ ìåíèäæìúíò, ïðèëîæíàòà ïñèõîëîãèÿ, áèçíåñàäìèíèñòðàöè-
ÿòà è óïðàâëåíèåòî íà ÷îâåøêèòå ðåñóðñè, êîèòî ñà â öåíòúðà íà ìîäåðíàòà
ïðîáëåìàòèêà âúâ âîäåùèòå îáðàçîâàòåëíè øêîëè.
Îðãàíèçàöèîííî ïîâåäåíèå å ïðèçâàíî äà ïðåäëàãà ñúâðåìåííè èíñòðó-
ìåíòàðèóìè çà ïîâåäåí÷åñêè àíàëèç:

8
9
- íà âúíøíèòå è âúòðåøíèòå ôàêòîðè, êîèòî ãî îáóñëàâÿò;
- äèàãíîñòèêè íà âëèÿíèåòî íà ñðåäàòà âúðõó ñòðóêòóðíèòå êîìïîíåíòè íà
îðãàíèçàöèèòå, õàðìîíèçèðàíåòî ñ âúòðåøíèòå èçòî÷íèöè íà ðàçâèòèå;
- îòíîñíî çíà÷åíèåòî íà ðîëèòå â îðãàíèçàöèèòå, ïîìàãàùè äà ñå ðàçáåðå
ïî-ÿñíî êúäå èìà ðàçëè÷èå ìåæäó òîâà, êîåòî å è òîâà, êîåòî òðÿáâà äà áúäå;
- ïî îòíîøåíèå õàðàêòåðà íà âçàèìîäåéñòâèåòî ìåæäó ôîðìàëíèòå è
íåôîðìàëíèòå ãðóïè, êàòî ñå èìà ïðåäâèä, ÷å ïîñëåäíèòå ñå îïèðàò ïðåäèì-
íî íà î÷àêâàíèÿòà, à íå òîëêîâà íà ïðàâèëàòà íà îðãàíèçàöèÿòà;
- íà ìåæäóëè÷íîñòíèòå è ìåæäóãðóïîâèòå îòíîøåíèÿ â ïîçèöèÿòà íà
óïðàâëåíèå, ñóáîðäèíàöèÿ è îðãàíèçàöèÿ íà äåéíîñòèòå, êàêòî è ïðè÷èííî-
ñëåäñòâåíèòå èì âçàèìîäåéñòâèÿ â öÿëàòà ñèñòåìà.
Àêöåíòúò â àíàëèçà íà îðãàíèçàöèîííî ïîâåäåíèå å ïîñòàâåí âúðõó îñ-
ìèñëÿíåòî íà ïîíÿòèéíèÿ àïàðàò â óñëîâèÿòà íà àêòèâíî ñàìîïîçíàíèå, ñúñ
ñðåäñòâàòà íà ôîðìèðàùîòî ñå è ðàçâèâàùî ñå îáó÷åíèå, ñ ïîñî÷âàíåòî íà
çàêîíîìåðíîñòè, ïðåïîðúêè è ïðèëîæåíèÿ îò ðåàëíàòà ñîöèàëíà è áèçíåñ-
ñðåäà.
1.2. ÅÒÀÏÈ Â ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÎÒÎ ÐÀÇÂÈÒÈÅ
ÍÀ ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎÒÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ
×îâåøêèòå îòíîøåíèÿ âèíàãè ñà áèëè âúâ ôîêóñà íà íÿêàêâà îðãàíèçàöèÿ
èëè ñòèë íà óïðàâëåíèå â çàâèñèìîñò îò ðàçâèòèåòî íà ÷îâåøêèòå îáùåñòâà.
Íî åäâà ñ íàõëóâàíåòî íà èíäóñòðèàëíàòà ðåâîëþöèÿ è ôóíêöèîíèðàíåòî íà
íîâ òèï îðãàíèçàöèè - ìîùíè ïî ìàùàá, êîëè÷åñòâî è êà÷åñòâî íà ñúñòàâà,
ñå óâåëè÷àâà èíòåðåñúò êúì ïîâåäåíèåòî íà ÷îâåêà â ïðîöåñà íà òðóäà.
Åâîëþöèÿòà íà ìèñëåíåòî â òàçè íàñîêà ïðåìèíàâà ïðåç ñëåäíèòå åòàïè:
1. Îò êðàÿ íà 19 è íà÷àëîòî íà 20 âåê, êîãàòî òâîðè Ôðåäåðèê Òåéëúð. Òîé
å ïúðâèÿò, êîéòî èçó÷àâà ÷îâåøêèòå ñúùåñòâà ïðè ðàáîòà. Ñìÿòà ñå, ÷å íå-
ãîâàòà ôóíäàìåíòàëíà êíèãà „Íàó÷åí ìåíèäæìúíò“ /1911/ å ñïîìîãíàë äà ñå
óâåëè÷è ïðîèçâîäèòåëíîñòòà íà òðóäà ïðèáëèçèòåëíî 100 ïúòè. Íî „áàùàòà“
íà íàó÷íîòî óïðàâëåíèå, êîéòî èçèñêâàë ñòðîã àíàëèç íà âëîæåíîòî è ïîëó-
÷åíîòî, è äúðæàë íà ïåäàíòè÷íîòî ïëàíèðàíå è ñèñòåìíîòî èçïúëíåíèå,
ñëåäåéêè åäâà ëè íå âñè÷êî ñ õðîíîìåòúð â ðúêà, âñå îùå ïðèðàâíÿâàë ÷îâåêà
ñ ìàøèíàòà. Äðóãèÿò „ïðúâ“, êîéòî äàâà ïðèíîñ â èçãðàæäàíåòî íà îñíîâèòå
íà îðãàíèçàöèîííî ïîâåäåíèå å Àíðè Ôàéîë. Èìåííî òîé ïðåäñòàâè íà ñâåòà
ïðèíöèïèòå íà åôåêòèâíîòî àäìèíèñòðèðàíå, êàòî íàïðàâè ôóíêöèîíàëåí
ðàçðåç íà îðãàíèçàöèÿòà - ñïåöèôè÷íèòå ðîëè è ôóíêöèè íà ðàçëè÷íèòå
îòäåëè, çà íåîáõîäèìîñòòà îò êîðïîðàòèâíà ñòðàòåãèÿ: „Äà óïðàâëÿâàø, çíà÷è
äà ïðåäâèæäàø“.
2. Îò 30-òå äî 50-òå ãîäèíè íà âåêà çàïî÷âà óòâúðæäàâàíåòî íà îðãàíèçà-
öèîííî ïîâåäåíèå êàòî äèñöèïëèíà ñ àêàäåìè÷åí ñòàòóò îò õàðâàðäñêèòå
ïðåïîäàâàòåëè Ìåéî è Ðîòëèñáåðãåð, êîèòî ïðîâåæäàò èç÷åðïàòåëíè èçñëåä-
âàíèÿ â îáëàñòòà íà ÷îâåøêèòå îòíîøåíèÿ, èçâåñòíè êàòî „Õîòîðíñêè åêñïå-
ðèìåíòè“. Îñíîâíèòå ðåçóëòàòè îò òåçè åêñïåðèìåíòè ñå ñâåæäàò äî òîâà, ÷å:
ïðîèçâîäèòåëíîñòòà å íå ñàìî òåõíè÷åñêè ôåíîìåí, à ñå îêàçâà è ñîöèàëíî
ÿâëåíèå; çàåäíî ñ îôèöèàëíàòà îðãàíèçàöèÿ ñúùåñòâóâàò è íåôîðìàëíè îò-
íîøåíèÿ; ðàáîòíèêúò íå å èíñòðóìåíò, à ëè÷íîñò ñ ÷óâñòâî çà ïðèíàäëåæíîñò
è çíà÷èìîñò, êîéòî èñêà ïðèçíàíèå, îöåíêà è ïîîùðåíèå. Ïî òîçè íà÷èí
„øêîëàòà íà ÷îâåøêèòå îòíîøåíèÿ“ çà ïúðâè ïúò ñå äîêîñâà äî ñïåöèôèêàòà
â „÷îâåøêàòà ñòðàíà íà îðãàíèçàöèÿòà“. Äúëáî÷èíàòà íà òåçè èçñëåäâàíèÿ ñå
ñâúðçâà ñ òàêèâà èìåíà êàòî Ìàê Ãðåãúð, Õåðöáúðã, Ìàñëîó è ò.í. Îñâåí ñ
ïðî÷óòàòà ñè êíèãà „×îâåøêàòà ñòðàíà íà ïðåäïðèÿòèåòî“ è àðãóìåíòèòå,
êîèòî äàâà çà „Òåîðèÿ Ó ñðåùó òåîðèÿ Õ“, Ìàê Ãðåãúð ïðàâè ñëåäíèÿ èçâîä:
îöåíêàòà ñëåäâà äà áúäå ñàìîîöåíêà, à êîíòðîëúò äà ñå ïðåâðúùà â ñàìîêîí-
òðîë è çàòîâà óïðàâëåíèåòî òðÿáâà äà ñòèìóëèðà èíäèâèäà êúì òÿõíîòî ðàç-
âèòèå.
3. Îðãàíèçàöèîííî ïîâåäåíèå áè ñòàíàëî íÿêàêâà çàñòèíàëà ñõåìà, àêî íå
ñå èìàò ïðåäâèä è îñíîâíèòå òðàäèöèîííè íàñîêè â ïñèõîëîãèÿòà íà ÷îâåø-
êîòî ïîâåäåíèå, êàòî ñå òúðñè íå òîëêîâà èñòîðè÷åñêèÿ ïàðàëåë, à ñúäúðæà-
òåëíîòî ðàçâèòèå íà ðàçëè÷íèòå êîíöåïöèè, òåîðèè è ìîäåëè.
À/ Åäíàòà òåíäåíöèÿ îáåäèíÿâà âñè÷êè ïñèõîëîãè÷åñêè êîíöåïöèè, çàíè-
ìàâàùè ñå ñ „äúëáèíèòå íà äóøàòà“, ñèëàòà íà ïîäñúçíàíèåòî è äâèæåùèòå
ñèëè íà ðàçëè÷íèòå èíñòèíêòè, âëå÷åíèÿ è æåëàíèÿ íà èíäèâèäà. Òóê äîìè-
íèðàùî íàïðàâëåíèå â ïñèõîëîãèÿòà å ôðîéäèçìúò è íåãîâàòà ñúâðåìåííà è
ïðàãìàòèçèðàíà ôîðìà - íåîïñèõîàíàëèçàòà èëè íåîôðîéäèçìà. Ñïîðåä „áà-
ùàòà“ íà ïñèõîàíàëèçàòà /îùå åäèí „áàùà“/ Çèãìóíä Ôðîéä, öÿëàòà äåéíîñò
íà ÷îâåêà ñå îïðåäåëÿ îò ïñèõèêàòà, êîÿòî å îòðàæåíèå íà ïîòðåáíîñòèòå è
âðîäåíèòå íåñúçíàòåëíè èíñòèíêòè. Ïîñëåäíèòå ñå ðúêîâîäÿò åäèíñòâåíî îò
ïðèíöèïà íà óäîâîëñòâèåòî è íåóäîâîëñòâèåòî, êàòî ñå íàìèðàò â ïîñòîÿíåí
êîíôëèêò êàêòî ïîìåæäó ñè, òàêà è ñ âúíøíèÿ ñâÿò. Äâà ñà îñíîâíèòå èíñ-
òèíêòè, êîèòî äâèæàò ïîâåäåíèåòî: Åðîñ (ñåêñóàëåí èíñòèíêò èëè ëèáèäî,
èíñòèíêò çà æèâîò, çà ñúõðàíåíèå) è Òàíàòîñ (èíñòèíêòúò çà ñìúðò, àãðåñèÿ,
ðàçðóøåíèå). Áîðáàòà ìåæäó òåçè âå÷íè ñèëè å äâèãàòåëÿò íà ÷îâåøêàòà
àêòèâíîñò, òúé êàòî ïîñî÷åíèòå ïúðâè÷íè íàãîíè ñà íîñèòåëè íà âñåîáùàòà
ïñèõè÷íà åíåðãèÿ.  ñòðóêòóðàòà íà ëè÷íîñòòà âêëþ÷âà ïîäñúçíàòåëíèòå âëå-
÷åíèÿ /ÒÎ/, ñúçíàòåëíîòî /ÀÇ/, êàòî ìåæäó äâåòå ðàçïîëàãà öåíçóðàòà „Ñâðúõ
Àç“ (íîðìèòå, öåííîñòèòå), êîÿòî äîïóñêà ñàìî îíåçè èìïóëñè, êîèòî ñà
ïðèåìëèâè çà íåÿ, ïðå÷óïåíè ïðåç ïðèçìàòà íà îáùåñòâîòî. Ïî òîçè íà÷èí
ïñèõîñåêñóàëíèòå âëå÷åíèÿ ñå ïðåíàñî÷âàò (ñóáëèìèðàò) èëè ïðå÷èñòâàò (êà-
òàðçèñ) â ðàçëè÷íè ÷îâåøêè äåéíîñòè. Àëôðåä Àäëåð (ðîäîíà÷àëíèê íà èí-
äèâèäóàëíàòà ïñèõîëîãèÿ) çàìåñòâà âñåîáùèÿ ñåêñóàëèçúì íà Ôðîéä ñ âîëÿòà
çà âëàñò è ïîñòèãàíåòî íà ïîñòàâåíèòå öåëè, ÷ðåç êîèòî ñå îñúùåñòâÿâà ñå-
áåóòâúðæäàâàíåòî íà èíäèâèäà. Çà Àäëåð ñîöèàëíèÿò èíòåðåñ å ñìèñúë íà
÷îâåøêèÿ æèâîò, â êîéòî èçáîðúò çàâèñè îò ñðåäàòà è ñèòóàöèÿòà. Òóê äèíà-
ìèêàòà íà ÷îâåøêàòà ïñèõèêà ñå îïðåäåëÿ îò êîíôëèêòà ìåæäó âðîäåíàòà
âîëÿ çà âëàñò è ñîöèàëíîòî ÷óâñòâî. Îò òîâà ïðîòèâîðå÷èå ìåæäó èíäèâèä è
ñðåäà ñå ôîðìèðà (îùå îò ðàííî äåòñòâî) „êîìïëåêñ çà íåïúëíîöåííîñò“ è
çàïî÷âà äà ñå îñúùåñòâÿâà „ïðèíöèïúò íà êîìïåíñàöèÿòà è ñâðúõêîìïåíñà-
öèÿòà“ (êëþ÷îâè êàòåãîðèè â êîíöåïöèÿòà íà Àäëåð). Ïðåîäîëÿâàíåòî íà
ÒÅÌÀ 1: ÓÂÎÄ Â ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈÎÍÍÎÒÎ ÏÎÂÅÄÅÍÈÅ