Ръководство за интегрирано управление на вредителите при зърнено-житните култури

1
ÌÈÍÈÑÒÅÐÑÒÂÎ ÍÀ ÇÅÌÅÄÅËÈÅÒÎ È ÕÐÀÍÈÒÅ
ÍÀÖÈÎÍÀËÍÀ ÑËÓÆÁÀ ÇÀ ÐÀÑÒÈÒÅËÍÀ ÇÀÙÈÒÀ
ÐÚÊÎÂÎÄÑÒÂÎ
ÇÀ ÈÍÒÅÃÐÈÐÀÍÎ ÓÏÐÀÂËÅÍÈÅ ÍÀ ÂÐÅÄÈÒÅËÈÒÅ
ÏÐÈ ÇÚÐÍÅÍÎ-ÆÈÒÍÈÒÅ ÊÓËÒÓÐÈ
Àâòîðñêè êîëåêòèâ:
ñò.í.ñ. I ñò. ä-ð Òîíè Òîíåâ
ñò.í.ñ. II ñò. ä-ð Õðèñòèíà Êðúñòåâà
ñò.í.ñ. II ñò. ä-ð Íîíêà Áàêúðäæèåâà
ñò.í.ñ. II ñò. ä-ð Ñåíêà Ìèëàíîâà
ñò.í.ñ. II ñò. ä-ð Áîæàí Çàðêîâ
ñò.í.ñ. II ñò. ä-ð Ãðîçäàíà Öàíêîâà
ñò.í.ñ. ä-ð Îðëèí Äåêîâ
ñò.í.ñ. ä-ð Èëèÿ Èëèåâ
Ëàçàð ×àâäàðîâ - äèðåêòîð ÐÑÐÇ Ñîôèÿ
Ïåòÿ Ãðèãîðîâà - ÍÑÐÇ
ÑÎÔÈß
2008 ã.

2
© Íàöèîíàëíà ñëóæáà çà ðàñòèòåëíà çàùèòà
Êîðèöè: Íîðà Èâàíîâà
Ïðåäïå÷àò: “ÏîëèÒåõ” ÅÎÎÄ
Ïå÷àò: ÏÊ “Ä. Áëàãîåâ” ÎÎÄ
Ôîðìàò: 70/100/16
Îáåì: 12 êîëè
Tîâà ðúêîâîäñòâî ñå èçäàâà íà îñíîâàíèå ÷ë. 6, àë. 2 è àë. 3 îò Íàðåäáà ¹
15 çà óñëîâèÿòà è ðåäà çà èíòåãðèðàíî ïðîèçâîäñòâî íà ðàñòåíèÿ è ðàñòèòåëíè ïðî-
äóêòè è òÿõíîòî îçíà÷àâàíå è âúâ âðúçêà ñ ÷ë. 8à, àë. 2 îò ÇÇÐ.
Èíòåãðèðàíîòî óïðàâëåíèå íà âðåäèòåëèòå å ðàöèîíàëíî ïðèëàãàíå íà êîì-
áèíàöèÿ îò áèîëîãè÷íè, áèîòåõíîëîãè÷íè, õèìè÷íè, ôèçè÷íè, àãðîòåõíè÷åñêè è ñå-
ëåêöèîííè ìåðêè, êúäåòî èçïîëçâàíåòî íà õèìè÷íè ïðîäóêòè çà ðàñòèòåëíà çàùèòà
(ÏÐÇ) å îãðàíè÷åíî äî îïðåäåëåí ìèíèìóì, íåîáõîäèì çà ïîääúðæàíå íà ïîïóëà-
öèÿòà îò âðåäèòåëè è çàãóáèòå îò òÿõ â ãðàíèöèòå ïîä ïðàãà íà èêîíîìè÷åñêà âðåä-
íîñò (ÏÈÂ).
Îñíîâíèòå ïðèíöèïè íà èíòåãðèðàíîòî óïðàâëåíèå íà âðåäèòåëèòå ñà:
1. Áèîöåíîëîãè÷åí;
2. Èêîíîìè÷åñêè;
3. Ïðèëàãàíå íà ñåëåêòèâíè ïðîäóêòè çà ðàñòèòåëíà çàùèòà.
Ïðèëàãàíåòî íà òåçè ïðèíöèïè äîïðèíàñÿ çà ïúëíî èçïîëçâàíå íà ôàêòîðèòå
íà ïðèðîäíîòî ðåãóëèðàíå â àãðîöåíîçèòå, óâåëè÷àâàíå íà áèîëîãè÷íîòî ðàçíîîáðà-
çèå è îïàçâàíå íà ðàñòåíèÿòà è ïðîäóêöèÿòà ÷èñòà îò çàìúðñÿâàíå ñ ïåñòèöèäè.
Èíòåãðèðàíîòî ïðîèçâîäñòâî íà ðàñòåíèÿ è ðàñòèòåëíà ïðîäóêöèÿ èìà çà
öåë:
1. Ïîääúðæàíå íà ñòàáèëíè àãðî-åêîñèñòåìè, çàïàçâàíå è îáîãàòÿâàíå íà
áèîëîãè÷íîòî ðàçíîîáðàçèå íà òåðèòîðèÿòà íà ñòîïàíñòâîòî;
2. Ðàöèîíàëíî êîìáèíèðàíå íà ÏÐÇ ñ ìåõàíèçìèòå çà åñòåñòâåíî ðåãóëèðà-
íå íà âðåäèòåëèòå ïî çåìåäåëñêèòå êóëòóðè;
3. Íàìàëÿâàíå íà äîïúëíèòåëíèòå ðàçõîäè è íåæåëàíèòå âëèÿíèÿ âúðõó îêîë-
íàòà ñðåäà è çäðàâåòî íà õîðàòà ÷ðåç íàìàëÿâàíå óïîòðåáàòà íà ÏÐÇ.

ÏØÅÍÈÖÀ

5
ÀÃÐÎÁÈÎËÎÃÈ×ÍÈ ÈÇÈÑÊÂÀÍÈß
È ÀÃÐÎÒÅÕÍÈ×ÅÑÊÈ ÌÅÐÎÏÐÈßÒÈß
Ïøåíèöàòà å ãëàâíàòà ïîëñêà êóëòóðà â Áúëãàðèÿ è ñå îòãëåæäà íà ïëîù
ìåæäó 10 è 15 ìèëèîíà äåêàðà. Íàé-ðàçïðîñòðàíåíà â ñòðàíàòà å ò.íàð. ìåêà
(îáèêíîâåíà) ïøåíèöà, êîÿòî ñå èçïîëçâà çà ïðîèçâîäñòâî íà õëåáíî çúðíî è çà ôó-
ðàæ. Îò ïøåíè÷åíîòî çúðíî îñâåí õëÿá ñå ïðèãîòâÿò ìàêàðîíè, ôèäå è äðóãè òåñ-
òåíè èçäåëèÿ.  Þæíà Áúëãàðèÿ è â áëèçîñò äî Ñåâåðíîòî ×åðíîìîðèå èìà ïîä-
õîäÿùè óñëîâèÿ çà îòãëåæäàíå íà òâúðäà ïøåíèöà, çúðíîòî íà êîÿòî å ïîäõîäÿùî
çà ïðîèçâîäñòâî íà ìàêàðîíåíè èçäåëèÿ, ãðóõàíî çúðíî è äð.
I. ÌÎÐÔÎËÎÃÈ×ÍÈ È ÁÈÎËÎÃÈ×ÍÈ ÎÑÎÁÅÍÎÑÒÈ ÍÀ
ÏØÅÍÈÖÀÒÀ ÂÚÂ ÂÐÚÇÊÀ Ñ ÎÒÃËÅÆÄÀÍÅÒÎ
Èçèñêâàíèÿ êúì ïî÷âàòà
Ïøåíèöàòà å ìíîãî âçèñêàòåëíà êúì ïî÷âàòà, êîåòî å ñâúðçàíî ñ âèñîêàòà
º îòçèâ÷èâîñò êúì õðàíèòåëíè âåùåñòâà. Áëàãîïðèÿòíè çà òàçè êóëòóðà ñà ïî÷âèòå
ñ ìîùåí õóìóñåí õîðèçîíò, ñðåäíî äî âèñîêî ñúäúðæàíèå íà õóìóñ â îðíèöàòà,
áëèçêà äî íåóòðàëíàòà ðåàêöèÿ íà ïî÷âåíèÿ ðàçòâîð. Ïðè ïî-ëåêèòå è ïî-áåäíè
ïî÷âè ïîëó÷àâàíåòî íà âèñîêè äîáèâè ïðè òàçè êóëòóðà ìîæå äà ñå îñúùåñòâè ñúñ
çàâèøàâàíå íà ìèíåðàëíîòî òîðåíå, â ÷àñòíîñò íà àçîòíîòî, ÷ðåç ñèñòåìíî ïîâè-
øàâàíå íà îðãàíè÷íîòî ñúäúðæàíèå íà ïî÷âàòà ÷ðåç èíêîðïîðèðàíå íà îðãàíè÷-
íà ìàòåðèÿ– ñëåä æúòâåíè îñòàòúöè è òîðîâå, êàêòî è ÷ðåç ïîäîáðÿâàíå íà ïî÷âå-
íàòà ðåàêöèÿ.
Ïøåíèöàòà ôîðìèðà ñúöâåòèå êëàñ, â êîåòî çúðíîòî çðåå äðóæíî è ïðèáè-
ðàíåòî ñòàâà ìåõàíèçèðàíî è åäíîôàçíî ñúñ çúðíîêîìáàéíè. Â óñëîâèÿòà íà Áúë-
ãàðèÿ ïåðèîäúò íà æúòâàòà ïðîòè÷à ìåæäó 15–20 þíè äî êðàÿ íà þëè. Ïî-êúñíà îò
þëè æúòâà ìîæå äà ñå íàëîæè ïðè çàâèøåíè âàëåæè ïðåç ëÿòîòî. Ïðè îïòèìàëíè
óñëîâèÿ íà ñðåäàòà è îòëè÷íà àãðîòåõíèêà îò ïøåíèöàòà ñå ïîëó÷àâàò äîáèâè íàä
800 êã/äêà.
Ðàçâèòèåòî ïðåìèíàâà ïðåç ôåíîëîãè÷íè ôàçè è ïî îòíîøåíèå íà èçèñêâà-
íèÿòà º ñå äåëÿò íà 4 ïîäïåðèîäà –îò ñåèòáà äî ïúëíî ïîíèêâàíå; îò ïîíèêâàíå äî
íà÷àëî íà âðåòåíåíå; âðåòåíåíå –èçêëàñÿâàíå è öúôòåíå; öúôòåæ, íàëèâàíå è óç-
ðÿâàíå íà çúðíîòî. Âñåêè îò òåçè ïåðèîäè å ÷óâñòâèòåëåí ïîíå íà åäèí îò åêîëîãè÷-
íèòå ôàêòîðè.
Êàêòî ëèïñàòà íà âàëåæè, òàêà è ïðåîâëàæíÿâàíåòî ñà íåáëàãîïðèÿòíè çà
ïúðâèÿ ïåðèîä â ðàçâèòèåòî íà ïøåíèöàòà. Ïðè íåðàâíîìåðíî îâëàæíÿâàíå ñëåä
ñóøàâ ëåòåí ïåðèîä ñå ïîëó÷àâà åôåêòúò íà òàêà íàðå÷åíàòà “ïúñòðà âëàãà”–
ïîêúëíâàíå è íèêíåíå áåç äîñòàòú÷íî âëàãà çà âêîðåíÿâàíå, ïðè êîåòî ãîëÿìà ÷àñò
îò ìëàäèòå ðàñòåíèÿ çàãèâàò. Ïðîäúëæèòåëíèòå è îáèëíèòå âàëåæè ïðåç îêòîìâðè

ìîãàò äà ïîïðå÷àò çà íàâðåìåííî ïðèáèðàíå íà ïî-êúñíèòå ïðåäøåñòâåíèöè, çà
ïðåäñåèòáåíèòå îáðàáîòêè, ðåñï. çà íàâðåìåííàòà ñåèòáà íà åñåííèöèòå.
Çà óñïåøíîòî ïðåçèìóâàíå íà ïøåíèöàòà å íåîáõîäèìî òÿ äà å íàâëÿçëà âúâ
ôàçà áðàòåíå è äà å ïðåìèíàëà ïðåç äâåòå ôàçè íà çàêàëÿâàíå: ïúðâàòà ôàçà ïðîòè-
÷à çà îêîëî 10-15 äíè ïðè áåçîáëà÷íè åñåííè äíè è ãîëÿìà äåíîíîùíà òåìïåðàòóð-
íà àìïëèòóäà (ìåæäó +10 è ìèíóñ 2 °Ñ), à âòîðàòà ôàçà– â íà÷àëîòî íà çèìàòà, ïðè
ñðåäíà òåìïåðàòóðà íà âúçäóõà ìàëêî ïîä 0°Ñ. Òåçè èçèñêâàíèÿ â ãîëÿìà ñòåïåí ñà
îïðåäåëÿùè çà îïòèìàëíèÿ ñðîê íà ñåèòáà íà òàçè êóëòóðà. Ñúùåñòâóâàò ãåíîòèïíè
ðàçëè÷èÿ â çèìîóñòîé÷èâîñòòà ïðè ïøåíèöàòà, êîèòî ñëåäâà äà ñå èìàò ïðåäâèä ïðè
ñúçäàâàíå íà ñîðòîâà ñòðóêòóðà â ðàéîíèòå ñ ðèñê çà ïðåçèìóâàíåòî èì.
Ïðåçèìóâàíåòî íà ïøåíèöàòà â óñëîâèÿòà íà íàøàòà ñòðàíà ìîæå äà áúäå
çàñòðàøåíî ïî äâå ïðè÷èíè– áåçñíåæíà çèìà ñ êðèòè÷íî íèñêè òåìïåðàòóðè íà
âúçäóõà (ïðè÷èíà çà ìàñîâî èçìðúçâàíå) è ðåäóâàíå íà ïåðèîäè ñ ìíîãî ñòóäåíè è
òîïëè äíè (ïðè÷èíà çà èçòåãëÿíå íà ïîñåâèòå). Ïî-ðÿäêî è íà ïî-ìàëêà ÷àñò îò òå-
ðèòîðèÿòà íà ñòðàíàòà ïðè÷èíà çà ëîøî ïðåçèìóâàíå å äúëãîòðàéíàòà äåáåëà
ñíåæíà ïîêðèâêà (ïðè÷èíà çà ïîÿâà íà “ñíåæíà ïëåñåí”). Òîïëàòà è âëàæíà çèìà
ñúùî ìîæå äà ñå îêàæå íåáëàãîïðèÿòíà, íàé-âå÷å ïîðàäè íåâúçìîæíîñòòà äà ñå
èçâúðøè êà÷åñòâåíî çèìíîòî ïîäõðàíâàíå íà åñåííèöèòå ñ àçîòíè òîðîâå.
Áðàòåíåòî íà ïøåíèöàòà ïðîäúëæàâà íàé-÷åñòî äî êðàÿ íà ìàðò. Ïîñëåä-
íèòå 1–2 ñåäìèöè îò òàçè ôàçà ñà íàé-ïîäõîäÿùèòå çà ïðîâåæäàíåòî íà áîðáàòà ñ
ïëåâåëèòå, ñ íÿêîè íåïðèÿòåëè è çà êîðèãèðàùî òîðåíå.
Âðåòåíåíåòî ïðè ïøåíèöàòà îáèêíîâåíî òðàå 30–40 äíè è ïðåç âòîðàòà ïîëî-
âèíà íà òîçè ñðîê òÿ íàâëèçà â êðèòè÷íèÿ ïî îòíîøåíèå íà îâëàæíÿâàíåòî ïåðèîä.
Íàëèâàíåòî íà çúðíîòî è óçðÿâàíåòî ñúâïàäàò ïî âðåìå íàé-÷åñòî ñ ìàêñè-
ìóìà íà âàëåæèòå â íàøàòà ñòðàíà.  ðåäèöà ãîäèíè è â íÿêîè ðàéîíè îáà÷å þíè
å è ïåðèîä íà ïúðâèòå ñóõîâåè, êîèòî ñèëíî ðåäóöèðàò äîáèâà è íåãîâîòî êà÷åñò-
âî. Åòî çàùî çà íåáëàãîïðèÿòíè ïðåç òîçè ïåðèîä ñå îïðåäåëÿò çàâèøåíèÿò áðîé
äíè ñúñ ñðåäíà òåìïåðàòóðà íà âúçäóõà > 24°Ñ, ïîðåäèöà îò äíè ñ îáåäíà òåìïå-
ðàòóðà íà âúçäóõà > 33°Ñ è ñóìà íà âàëåæèòå < 40 ìì.
Èçáîð íà ïîëå çà ñåèòáà íà ïøåíèöà
Ïðè èçáîðà íà ïîëå ñå èçõîæäà îò ïî÷âåíèòå óñëîâèÿ, âèäà íà ïðåäøåñò-
âåíèêà è ñòåïåíòà íà çàïëåâåëÿâàíåòî. Âèäúò íà ïðåäøåñòâåíèêà, îò ñâîÿ ñòðàíà,
å îïðåäåëÿù çà òèïà íà ñåèòáîîáðúùåíèåòî, â êîåòî ñå îòãëåæäà ïøåíèöàòà.
Èçáîðúò íà ïðåäøåñòâåíèê çàâèñè îò ïîíîñèìîñòòà è ñàìîïîíîñèìîñòòà,
êîÿòî ïðîÿâÿâà ïøåíèöàòà. Ïî îòíîøåíèå íà ðåàêöèÿ êúì ïðåäøåñòâåíèêà ïøå-
íèöàòà å ìíîãî âçèñêàòåëíà.
Èçáîð íà ïðåäøåñòâåíèê çà îòãëåæäàíå íà ïøåíèöà
Ïøåíèöàòà ðåàãèðà ñèëíî íà âèäà íà ïðåäøåñòâåíèêà êàêòî âúâ âðúçêà ñ
âåëè÷èíàòà íà äîáèâà, òàêà è ïî îòíîøåíèå íà êà÷åñòâîòî íà çúðíîòî. Ïîðàäè ãî-
6

ëÿìàòà ïëîù, íà êîÿòî òàçè êóëòóðà ñå îòãëåæäà, íà ïðàêòèêà âñè÷êè îñòàíàëè
ïîëñêè è ÷àñò îò çåëåí÷óêîâèòå êóëòóðè ìîãàò äà áúäàò íåéíè ïðåäøåñòâåíèöè.
Ïðè êëàñèðàíå íà ïðåäøåñòâåíèöèòå ïî îòíîøåíèå íà ïðèãîäíîñòòà èì çà îòã-
ëåæäàíå íà ïøåíèöà ñå èçõîæäà îò òÿõíàòà ðàíîçðÿëîñò, âúçìîæíîñòòà çà ðåäóöè-
ðàíå íà ìèíåðàëíîòî òîðåíå, ôèçè÷åñêîòî ñúñòîÿíèå íà ïî÷âàòà ñëåä ïðèáèðàíå
íà ïðåäøåñòâåíèêà, âåðîÿòíèÿ ñðîê íà ñåèòáà íà ïøåíèöàòà è ðèñêà îò âëîøàâà-
íå íà ôèòîñàíèòàðíîòî ñúñòîÿíèå íà ïîñåâà. Ïðè êîìïëåêñíà îöåíêà íà çíà÷è-
ìîñòòà íà ãîðíèòå ôàêòîðè, âåðîÿòíèòå ïðåäøåñòâåíèöè ñå ïîäðåæäàò â ñëåäíè-
òå ãðóïè:
•íàé-ïîäõîäÿùè– ðàííè è ñðåäíî ðàííè çúðíåíî-áîáîâè êóëòóðè (ãðàõ,
ëåùà, ôàñóë, áàêëà, íàõóò è äð.), êàêòî è åäíîãîäèøíè òðåâíè ñìåñè ñ áîáîâ êîì-
ïîíåíò, êîèòî îñòàâàò ñëåä ñåáå ñè ïî÷âàòà îáîãàòåíà ñ àçîò è ïîçâîëÿâàò íàìàëÿ-
âàíå íà îïòèìàëíàòà àçîòíà íîðìà äî 1/3, ïðè ïîëó÷àâàíå íà âèñîê äîáèâ è ðåàëè-
çèðàíå íà âèñîêî êà÷åñòâî îò ïøåíèöàòà;
•ïîäõîäÿùè– êóëòóðè, êîèòî ñå ïðèáèðàò äî ïúðâàòà äåêàäà íà ñåïòåìâðè
(ðàïèöà, ðàííè õèáðèäè öàðåâèöà çà çúðíî, öàðåâèöà çà ñèëàæ, ñëúí÷îãëåä), âêëþ-
÷èòåëíî ïî-êúñíè çúðíåíî-áîáîâè êóëòóðè (ñîÿ), äàâàò âúçìîæíîñò çà íàâðåìåííà
ïîäãîòîâêà íà ïî÷âàòà çà ñåèòáà è ñåèòáà â íà÷àëîòî íà îïòèìàëíèÿ àãðîòåõíè÷åñ-
êè ñðîê;
•ñðåäíî ïîäõîäÿùè– êóëòóðè, êîèòî ñå ïðèáèðàò äî êðàÿ íà âòîðàòà äåêà-
äà íà ñåïòåìâðè (ñðåäíî ðàííè õèáðèäè öàðåâèöà çà çúðíî, öâåêëî, çåëåí÷óêîâè
êóëòóðè), â ò.÷. è ïîâòîðêà (ïøåíèöà ñëåä ïøåíèöà îò ñúùèÿ âèä);
•ìàëêî ïîäõîäÿùè, íî äîïóñòèìè– ñðåäíî êúñíè õèáðèäè öàðåâèöà, êúñ-
íè õèáðèäè öàðåâèöà, óçðåëè äî ñðåäàòà íà îêòîìâðè, äðóãè åñåííèöè (å÷åìèê,
òðèòèêàëå, ðúæ– êîãàòî çúðíîòî íå å ïðåäíàçíà÷åíî çà õëÿá);
•íåïîäõîäÿùè– ïðîäúëæèòåëíà ìîíîêóëòóðà, íîâîðàçîðàíè ïîëåòà ñ ìíî-
ãîãîäèøíè òðåâè, âêëþ÷èòåëíî è öåëèíè, êúñíè õèáðèäè öàðåâèöà, ñèëíî çàïëåâå-
ëåëè ñ ìíîãîãîäèøíè ïëåâåëè ïîëåòà è äð.
II. ÎÁÐÀÁÎÒÊÀ ÍÀ ÏÎ×ÂÀÒÀ È ÒÎÐÅÍÅ
Âúçïðèåòè ñà òðè ñèñòåìè íà îáðàáîòêà íà ïî÷âàòà çà ñåèòáà íà çèìíè çúð-
íåíî-æèòíè êóëòóðè– ñ ïðèëàãàíå íà ïðåäñåèòáåíà îðàí è ïîñëåäâàùè ïëèòêè îá-
ðàáîòêè, ñàìî ñ ïëèòêè îáðàáîòêè è ñ ìèíèìàëíè îáðàáîòêè íà ïî÷âàòà.
1. Ñèñòåìà ñ èçâúðøâàíå íà ïðåäñåèòáåíà îðàí
Ïðèëàãà ñå ïðè îòãëåæäàíå íà ïøåíèöàòà ñëåä ñòúðíèùå (êàòî ïîâòîðêà
èëè êðàòêà ìîíîêóëòóðà èëè ñëåä äðóãà çèìíà çúðíåíî-æèòíà êóëòóðà), ñëåä ðàí
ïðåäøåñòâåíèê, ïðè ñåèòáà íà ïîëåòà, çàïëåâåëåíè ñ ïàëàìèäà è / èëè äðóãè ìíî-
ãîãîäèøíè ïëåâåëè. Ñèñòåìàòà âêëþ÷âà ñëåäíàòà ïîñëåäîâàòåëíîñò íà äåéíîñòèòå:
•Áúðçî îñâîáîæäàâàíå íà ïîëåòî îò ñëåäæúòâåíèòå îñòàòúöè íà çèìíèÿ çúð-
íåíî-æèòåí ïðåäøåñòâåíèê, à ïðèáèðàíåòî íà äðóãè ðàííè ïðåäøåñòâåíèöè ñëåäâà
7

äà ñòàâà ÷ðåç íàñè÷àíå è ðàâíîìåðíî ðàçïðúñêâàíå íà ñëåäæúòâåíèòå èì îñòàòúöè;
•Ïîâúðõíîñòíî íàòîðÿâàíå ñ ôîñôîðíè è êàëèåâè òîðîâå– àêî òîâà å
ïðåäâèäåíî è àêî â íàìåðåíèÿòà íà ñòîïàíñòâîòî íå å çàëåãíàëî òàêîâà òîðåíå äà
ñå èçâúðøè ïðè ñåèòáàòà (ñ êîìáèíèðàíà ñåÿëêà);
•Îðàí íà äúëáî÷èíà 18–20 ñì– íàé-äîáðå å äà ñå èçâúðøè ñ îáðúùàòå-
ëåí ïëóã, çà äà ñå èçáåãíå ïîëó÷àâàíåòî íà ðàçîðè è ãðåáåíè;
•Ïúðâî äèñêóâàíå ñëåä îðàíòà– èçâúðøâà ñå ïî ïîñîêàòà íà îðàíòà è öå-
ëè ðàçáèâàíå íà áóöèòå, êàêòî è íà÷àëíî ïîäðàâíÿâàíå íà ïîëåòî; ïðè çàñóøàâà-
íå è áúðçî ïðîñúõâàùè ïî÷âè ñëåäâà äà ñå èçâúðøè â äåíÿ íà îðàíòà, à ïðè âëàæ-
íà ïî÷âà è ïî-áàâíî ïðîñúõâàùè ïî÷âè– íà ñëåäâàùèÿ äåí;
•Ñëåäâàùè äèñêóâàíèÿ– áðîÿò èì çàâèñè îò ñúñòîÿíèåòî íà ïî÷âàòà, íà-
ëè÷èåòî íà ñàìîñåâêè, âàëåæèòå è ïð.; ïðè îïðåäåëåíè óñëîâèÿ è ïîñòèãíàòî çàäî-
âîëèòåëíî ñúñòîÿíèå íà ïî÷âàòà, ÷àñò îò äèñêóâàíèÿòà ìîæå äà áúäàò çàìåñòåíè ñ
êóëòèâèðàíå.
2. Ñèñòåìà ñ ïëèòêè îáðàáîòêè íà ïî÷âàòà
•Òîâà å íàé-øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíàòà ñèñòåìà çà îáðàáîòêà íà ïî÷âàòà ïðè
ïøåíèöàòà è èçïîëçâàíèòå çà òîâà ìàøèíè ñà äèñêîâèòå áðàíè. Ïðåäèìñòâî íà òàçè
ñèñòåìà å áúðçàòà è åâòèíà îáðàáîòêà íà ïî÷âàòà, ëåñíîòî îáñëóæâàíå íà ìàøèíèòå,
êàêòî è çàäîâîëèòåëíîòî êà÷åñòâî. Ïðèëàãà ñå ñëåä ñëåäíèòå ïðåäøåñòâåíèöè:
•ðàííè (çúðíåíî-áîáîâè, åäíîãîäèøíè òðåâíè ñìåñè ñ áîáîâ êîìïîíåíò)
è ñðåäíî ðàííè (ñëúí÷îãëåä, ñîÿ, öàðåâèöà çà ñèëàæ)– êîãàòî ïîëåòî íå å çàïëåâå-
ëÿëî ñ ìíîãîãîäèøíè ïëåâåëè;
•ñðåäíî êúñíè è êúñíè (çåëåí÷óêîâè êóëòóðè, öâåêëî, ñîðãî, öàðåâèöà çà
çúðíî è äð.)– ïîðàäè ëèïñà íà âðåìå çà èçâúðøâàíå íà îáðúùàòåëíè îáðàáîòêè.
Áðîÿò íà îáðàáîòêèòå çàâèñè îò ñúñòîÿíèåòî íà ïîëåòî ñëåä ïðèáèðàíå íà
ïðåäøåñòâåíèêà, âëàæíîñòòà íà ïî÷âàòà è âðåìåòî. Èçâåñòåí êîìïðîìèñ ñ áðîÿ
íà íåîáõîäèìèòå äèñêóâàíèÿ ñå ïðàâè ïðè êúñíèòå ïðåäøåñòâåíèöè, çà äà ñå
èçâúðøè ñåèòáàòà â áëèçúê äî îïòèìàëíèÿ àãðîòåõíè÷åñêè ñðîê.
3. Ñèñòåìà ñ ìèíèìàëíè îáðàáîòêè íà ïî÷âàòà
Òàçè ñèñòåìà âñå ïî-øèðîêî íàâëèçà â çåìåäåëñêàòà ïðàêòèêà ó íàñ. Ïðè-
ëàãà ñå, êàòî ñå èçïîëçâàò êîìáèíèðàíè ìàøèíè çà ñåèòá