Семейството като социална институция

46
СЕМЕЙСТВОТО НА XXI ВЕК
КАТО СОЦИАЛНА ИНСТИТУЦИЯ
Пенка Костова
1. Ñúùíîñò íà ñåìåéñòâîòî
Ñåìåéñòâîòî êàòî áèîñîöèàëíî ÷îâåøêî îáåäèíåíèå å íàé-ñòàðàòà è
íàé-óñòîé÷èâàòà ñîöèàëíà îðãàíèçàöèÿ. Òî å ñúùåñòâåí åëåìåíò íà ñîöèàëíèÿ
îðãàíèçúì, ñïåöèôè÷íà ñîöèàëíà îáùíîñò, íàé-ìàëêàòà ñîöèàëíî-ïñè-
õîëîãè÷åñêà ãðóïà. Êàòî âàæíà ñúñòàâíà ÷àñò íà ñîöèàëíàòà ñðåäà òî
ïðåäñòàâëÿâà ñëîæíî ñòðóêòóðíî îáðàçóâàíèå, ñîöèàëíî-áèòîâà îñíîâà íà
îáùåñòâîòî.
 ñâîåòî èñòîðè÷åñêî ðàçâèòèå ñåìåéñòâîòî íîñèòåë íà îáùåñò-
âåíîòî ñúçíàíèå, ñå ïðîìåíÿ êàòî îáùíîñò, ìîäåë, ôîðìà, ñòðóêòóðà,
ôóíêöèè çàåäíî ñ èçìåíåíèÿòà â ìàêðîñðåäàòà. Õàðàêòåðúò íà îáùåñò-
âåíèòå îòíîøåíèÿ äåòåðìèíèðà â ãîëÿìà ñòåïåí è ñúîòâåòíèòå ñåìåéíè
ôîðìè. Eâîëþöèÿòà íà ñåìåéñòâîòî ñå îïðåäåëÿ îò áèîëîãè÷íè, ñî-
öèàëíè, èêîíîìè÷åñêè, ëè÷íîñòíî-ïñèõîëîãè÷åñêè, äåìîãðàôñêè è äðóãè
ôàêòîðè, êîèòî îáóñëàâÿò ðàçëè÷íè ìîäèôèêàöèè íà ñåìåéíî ñúæèòåë-
ñòâî, ïàðòíüîðñòâî è ðîäèòåëñòâî.
Ïðîáëåìèòå íà ñåìåéñòâîòî è íåãîâèòå ôóíêöèè, ñåìåéíèòå âçàèìî-
îòíîøåíèÿ, ñîöèàëíàòà ïîëèòèêà çà ñåìåéñòâîòî, ðàæäàåìîñòòà, îòãëåæ-
äàíåòî è âúçïèòàíèåòî íà äåöàòà â ñåìåéíà ñðåäà ñå èçñëåäâàò, àíàëè-
çèðàò è ïðîãíîçèðàò âúâ âñÿêà öèâèëèçîâàíà äúðæàâà è èçèñêâàò ïðèëà-
ãàíå íà èíòåðäèñöèïëèíàðåí ïîäõîä. Ñåìåéñòâîòî å îáåêò íà èçó÷àâàíå
îò èçêëþ÷èòåëíî ìíîãî íàóêè àíòðîïîëîãèÿ, ôèëîñîôèÿ, ïðàâî, ñîöèî-
ëîãèÿ, ñòàòèñòèêà, äåìîãðàôèÿ, ñîöèàëíà ïñèõîëîãèÿ, ñîöèàëíà ïåäàãî-
ãèêà, èñòîðèÿ, åòíîãðàôèÿ, êóëòóðîëîãèÿ, åòèêà, ìåäèöèíà.
Ñîöèîëîãèÿòà íà ñåìåéñòâîòî ãî èçó÷àâà êàòî ÷àñò îò ñîöèàëíàòà
ñèñòåìà. Ñðàâíèòåëíî íîâî íàó÷íî íàïðàâëåíèå, òÿ â ïîñëåäíèòå ãîäèíè
ñå ðàçâèâà èíòåíçèâíî â ìíîãî åâðîïåéñêè ñòðàíè, à ó íàñ å â íà÷àëåí
ñòàäèé. Íàïðàâåíè ñà äîñòà åìïèðè÷íè ñîöèîëîãè÷åñêè èçñëåäâàíèÿ,
ïóáëèêóâàíè ñà ðåäèöà êíèãè è ñòàòèè ñ òåîðåòè÷íî è ïðàêòè÷åñêî çíà÷å-
íèå, íî òàçè íàóêà íå å íàëîæèëà óáåäèòåëíî ïðèñúñòâèåòî ñè. Îáùåñò-
âîòî âñå îùå íå å â ñúñòîÿíèå “äà ïðèåìå, îñìèñëè è ïðèëîæè â ïðàêòè-
êàòà íîâèòå èäåè çà ïðàâîòî íà ëè÷íîñòòà íà èíôîðìàöèÿ è ñâîáîäåí

47
èçáîð” (13, 41), äà ïðèåìå åâðîïåéñêèÿ íà÷èí íà ìèñëåíå è ïîâåäåíèå â
ñåìåéñòâîòî, äà ïðåìèíå îò òðàäèöèîííèÿ êúì ñúâðåìåííèòå ìîäåëè
íà ñåìåéíè âçàèìîîòíîøåíèÿ è ñåìåéíî ïîâåäåíèå.
Ñåìåéñòâîòî ñå èçñëåäâà îò ðàçëè÷íè àñïåêòè ñ ðàçëè÷íè ïîäõîäè:
èñòîðèêî-ãåíåòè÷åñêè, åòíîãðàôñêè, ôóíêöèîíàëåí, ñòðóêòóðíî-ôóíê-
öèîíàëåí, ñèñòåìåí, ñîöèàëíî-ïñèõîëîãè÷åñêè, èíòåðàêöèîíèñòêè, ðî-
ëåâè, ëè÷íîñòíî-ïñèõîëîãè÷åñêè è äð. (14).
×ðåç òåîðåòè÷íèòå ïîíÿòèÿ íà ôóíêöèîíàëíèÿ ïîäõîä, ïðèëîæåí
êúì âçàèìîäåéñòâèåòî ìåæäó òÿõ îò Â. Ãîëîôàñò, ñå î÷åðòàâà ëîãèêàòà
íà ôóíêöèèòå íà ñåìåéñòâîòî ïî îòíîøåíèå íà îáùåñòâîòî, íà îáùåñò-
âîòî ïî îòíîøåíèå íà ñåìåéñòâîòî, íà èíäèâèäèòå êúì ñåìåéñòâîòî è
íà ñåìåéñòâîòî êúì îòäåëíèòå ìó ÷ëåíîâå (2, 59).
Åäíà îò ìíîãîáðîéíèòå êëàñèôèêàöèè îïðåäåëÿ ñëåäíèòå ñåìåéíè
ôóíêöèè: ðåïðîäóêòèâíà, ñåêñóàëíà, ñòîïàíñêî-èêîíîìè÷åñêà, êóëòóðíî-
ðåêðåàöèîííà, âúçïèòàòåëíà, åìîöèîíàëíî-ïñèõè÷íà, ôóíêöèÿ çà
ðúêîâîäñòâî íà ñåìåéíàòà äåéíîñò (12, 24).
Àìåðèêàíñêè ñîöèîëîçè ðàçãëåæäàò ñåìåéñòâîòî êàòî ñîöèàëåí èí-
ñòèòóò, êàòî ìàëêà ñîöèàëíà ãðóïà. Ò. Ïàðñúíç îïðåäåëÿ ñåìåéñòâîòî
êàòî ñïåöèôè÷íà ñòðóêòóðíà ïîäñèñòåìà íà îáùåñòâîòî ñúñ ñëîæíè
âúòðåøíè è âúíøíîñåìåéíè âðúçêè. Êàòî çàùèùàâà òåçàòà çà ñíèæàâàíå
íà çíà÷èìîñòòà íà ðîäñòâåíèòå âðúçêè è ñúñðåäîòî÷àâàíåòî èì ïðå-
äèìíî â ñåìåéñòâîòî îò äâå ïîêîëåíèÿ, àâòîðúò ñ÷èòà, ÷å íóêëåàðíîòî
ñåìåéñòâî èäåàëíî ñúîòâåòñòâà íà òåðèòîðèàëíàòà è ñîöèàëíàòà ìîáèë-
íîñò è ãðàäñêèÿ íà÷èí íà æèâîò â ñúâðåìåííîòî èíäóñòðèàëíî îáùåñòâî,
à ñåìåéñòâîòî îò òðè ïîêîëåíèÿ å îáðå÷åíî íà îòìèðàíå (27).
Ïðèëàãàíåòî íà ôóíêöèîíàëíèÿ èçñëåäîâàòåëñêè ïîäõîä êúì ñåìåé-
ñòâîòî êàòî âçàèìîäåéñòâèå â òðèàäàòà “ëè÷íîñò ñåìåéñòâî îá-
ùåñòâî” îòêðîÿâà íåãîâèòå ìèêðîôóíêöèîíàëíè è ìàêðîôóíêöèîíàëíè
îñîáåíîñòè. Ñåìåéñòâîòî âúçíèêâà â áèòîâàòà ñôåðà íà ñîöèàëíèÿ æèâîò,
ôîðìèðà ñå ñúñ ñèëàòà íà åìîöèîíàëíîòî ïðèâëè÷àíå, ôóíêöèîíèðà
ïîä äåéñòâèåòî íà âúòðåøíîãðóïîâè è âúòðåøíîëè÷íîñòíè ôàêòîðè.
Ñåìåéñòâîòî ñå òúëêóâà êàòî ìàëêà ñîöèàëíà ãðóïà è âàæíà ìèêðî-
ñðåäà, â êîÿòî ñå ðåàëèçèðàò ðàçíîîáðàçíè, ñïåöèôè÷íè è æèçíåíî íåîá-
õîäèìè áèîëîãè÷íè, ìàòåðèàëíè, ñîöèàëíè è äóõîâíè ïîòðåáíîñòè è
èíòåðåñè íà èíäèâèäà. Òå ñå ïðîìåíÿò, ðàçâèâàò, ðàçøèðÿâàò è óñëîæ-
íÿâàò ïîä âëèÿíèå íà ðåäèöà ëè÷íè è æèòåéñêè îáñòîÿòåëñòâà. Òåçè
ïîòðåáíîñòè è èíòåðåñè èìàò èíäèâèäóàëåí è ñîöèàëåí àñïåêò, òå ìîãàò
äà ñå îòíàñÿò çà ëè÷íîñòòà, çà ñåìåéñòâîòî, çà îáùåñòâîòî.

48
 ñåìåéñòâîòî âúçíèêâàò âàæíè è ðàçíîîáðàçíè ìåæäóëè÷íîñòíè îòíî-
øåíèÿ ìåæäó èíäèâèäè è ãðóïè áèîñîöèàëíè, áèòîâî-èêîíîìè÷åñêè è
äóõîâíè, êîèòî ñå îòðàçÿâàò íà óñïåøíîòî ìó ôóíêöèîíèðàíå. Ëè÷íîñòíèòå
õàðàêòåðèñòèêè, ïñèõè÷íèòå îñîáåíîñòè è êà÷åñòâàòà íà èíäèâèäèòå
õàðàêòåð, òåìïåðàìåíò, ÷óâñòâà, ñêëîííîñòè, íàâèöè è äð. ñúùî îêàçâàò
âëèÿíèå âúðõó ñåìåéíîòî îáùóâàíå, êëèìàòà, ñúäúðæàíèåòî è æèâîòà íà
ñåìåéñòâîòî.
Îò ñîöèîëîãè÷åñêà ãëåäíà òî÷êà ñåìåéíèòå äåéíîñòè ñå òèïîëî-
ãèçèðàò è ñóáîðäèíèðàò â ðàçëè÷íè àñïåêòè â çàâèñèìîñò îò òîâà äàëè
äîïðèíàñÿò, èëè ïðå÷àò çà îáîãàòÿâàíåòî è ðàçâèòèåòî íà èíäèâèäà, ñ
êîãî, êúäå è ïî êàêâè ìîòèâè ñå èçâúðøâàò. Íà òîâà îñíîâàíèå òå ñå
äåëÿò íà âúòðåøíîñåìåéíè è âúíøíîñåìåéíè, äåéíîñòè íà îòäåëíèÿ
èíäèâèä è íà ñåìåéíàòà îáùíîñò, áèòîâè è äóõîâíè, ñîöèàëíè è àñî-
öèàëíè äåéíîñòè. Ñú÷åòàâàíåòî, áàëàíñúò è äîìèíèðàíåòî çàâèñÿò îò
êóëòóðàòà íà ñåìåéñòâîòî.
Ðàçãëåæäàíî êàòî èíñòèòóöèÿ, ñåìåéñòâîòî å ñúñòàâíà ÷àñò îò èí-
ñòèòóöèîíàëíàòà ñòðóêòóðà íà îáùåñòâîòî, ñ êîåòî âëèçà âúâ âçàèìî-
äåéñòâèå ïðè çàäîâîëÿâàíå íà æèçíåíî âàæíè ïîòðåáíîñòè. Òî ñúùåñò-
âóâà, ôóíêöèîíèðà è ñå ðàçâèâà â äèíàìè÷íà è ïðîìåíÿùà ñå ñîöèîêóë-
òóðíà äåéñòâèòåëíîñò. Îáùåñòâîòî îêàçâà íàé-íåïîñðåäñòâåíî âëèÿíèå
âúðõó ñåìåéñòâîòî ÷ðåç èêîíîìè÷åñêàòà, ñîöèàëíàòà è äóõîâíàòà ñôåðà,
à èìåííî: ïðîèçâîäñòâî íà ñðåäñòâà çà æèâîò, ôèçè÷åñêî è äóõîâíî âúç-
ïðîèçâîäñòâî íà ÷îâåêà, èäåîëîãèÿ, ïîëèòèêà, îáùåñòâåíè íîðìè, êîìó-
íèêàöèè.
Èçìåíåíèÿòà â íà÷èíà íà ïðîèçâîäñòâî, â îòðàñëîâàòà ñòðóêòóðà,
â ñîáñòâåíîñòòà, â ðîëÿòà íà æåíèòå â ïðîèçâîäñòâîòî, â ñîöèàëíàòà
ñòðóêòóðà íà îáùåñòâîòî, â èêîíîìè÷åñêèòå è ñîöèàëíèòå ïîçèöèè íà
æåíèòå è ìúæåòå íàëàãàò êîðåííè ïðîìåíè â îðãàíèçàöèÿòà íà ïîòðåá-
ëåíèåòî â ñåìåéñòâîòî, â ðàçïðåäåëåíèåòî íà äåéíîñòèòå è çàäúëæå-
íèÿòà, â ïîçèöèèòå íà ñúïðóçèòå è ñåìåéíèòå âçàèìîîòíîøåíèÿ, â îò-
ãëåæäàíåòî è âúçïèòàíèåòî íà äåöàòà.
Ôèçè÷åñêîòî è äóõîâíîòî âúçïðîèçâîäñòâî íà ÷îâåêà, ôîðìèòå è
ñðåäñòâàòà çà çàêðèëà, èçäðúæêà, ïîäêðåïà è îáñëóæâàíå íà ðîäèòåë-
ñòâîòî êàòî ñîöèàëíà ôóíêöèÿ, ãðèæèòå çà çäðàâåòî è îáðàçîâàíèåòî,
îáùåñòâåíàòà èäåîëîãèÿ, íîðìàòèâíèòå îòíîøåíèÿ, ñðåäñòâàòà çà èí-
ôîðìàöèÿ è êîìóíèêàöèÿ ñúäåéñòâàò çà óêðåïâàíå íà ñåìåéñòâîòî è çà
âúçïèòàâàíåòî íà ìëàäîòî ïîêîëåíèå.

49
Âëèÿíèåòî íà îáùåñòâîòî îáà÷å íå èçêëþ÷âà îòíîñèòåëíàòà ñàìî-
ñòîÿòåëíîñò íà ñåìåéñòâîòî, ïîä÷åðòàâà îñíîâàòåëíî Ë. Ñïàñîâñêà (11,
37). Òî å ïîäëîæåíî íà ñîöèàëåí êîíòðîë, íî è îñúùåñòâÿâà êîíòðîë.
Ñåìåéñòâîòî ñúçäàâà ñâîÿ íîðìàòèâíà ñèñòåìà íà ñàìîðåãóëèðàíå, êàòî
ïðå÷óïâà íîðìàòèâíàòà ñèñòåìà è íðàâèòå íà îáùåñòâîòî ïðåç ïðèçìàòà
íà êîíêðåòíàòà ñåìåéíà ñóáêóëòóðà. Òÿ ìîæå äà áúäå â ñèíõðîí èëè íå
ñ îôèöèàëíî ïðèåòàòà â îáùåñòâîòî, íî ñå ïðåäàâà íà ïîêîëåíèÿòà êàòî
ñîöèàëíî íàñëåäñòâî îò íîðìè, ïðàâèëà è îáðàçöè íà ïîâåäåíèå, îò
íàðîäíè îáè÷àè, òðàäèöèè, îáùî÷îâåøêè öåííîñòè è äîáðîäåòåëè.
Ñèñòåìíèÿò ïîäõîä òúëêóâà ñåìåéñòâîòî êàòî ñàìîñòîÿòåëíà ñî-
öèàëíà ñèñòåìà îò éåðàðõè÷íî îðãàíèçèðàíî åäèíñòâî îò ÷îâåøêè èíäè-
âèäè èëè ãðóïè îò èíäèâèäè (ñúïðóçè, äåöà è äð.), âñåêè îò êîèòî ìîæå
äà ñå ðàçãëåæäà êàòî ñèñòåìà îò ïî-íèñúê ïîðÿäúê (1). Ñåìåéñòâîòî å
ñïåöèôè÷íà ñîöèàëíà ñèñòåìà ñ íîâè èíòåãðàòèâíè êà÷åñòâà. Ìåæäó
ñúñòàâÿùèòå ÿ ïîäñèñòåìè (îòäåëíèòå èíäèâèäè) èìà êîìóíèêàöèÿ,
ñïåöèôè÷íè èçèñêâàíèÿ, ãðàíèöè è îïðåäåëåíà íåçàâèñèìîñò, âçàèìíà
îòãîâîðíîñò, âëàñò, âëèÿíèå.
Ñåìåéíàòà ñèñòåìà å êîìïîíåíò íà ïî-øèðîêàòà ñèñòåìà îáùåñò-
âîòî, ñ êîåòî âçàèìîäåéñòâà íà äâå ðàâíèùà âúíøíî è âúòðåøíî. Òÿ å
îòêðèòà, îòâîðåíà ñèñòåìà, ïîäëîæåíà íà âúíøíè âúçäåéñòâèÿ. Êàòî
ðåàãèðà íà âúíøíèòå è âúòðåøíèòå èçìåíåíèÿ, ñåìåéíàòà ñèñòåìà áàëàí-
ñèðà, ïðîìåíÿ ñâîèòå åëåìåíòè è êà÷åñòâà, ïðèñïîñîáÿâà ñå, çà äà ñå
çàïàçè. Äèíàìèêàòà å íåïðåêúñíàòà, ìíîãî ñúáèòèÿ ïðîìåíÿò ñòðóêòó-
ðàòà, ðîëèòå, îòíîøåíèÿòà, îðãàíèçàöèÿòà íà ñåìåéíèÿ æèâîò. Òåçè
îñîáåíîñòè íà ñèñòåìàòà âàæàò è çà ôèëîãåíåòè÷íîòî, è çà îíòîãåíå-
òè÷íîòî è ðàçâèòèå. Ñèñòåìíèÿò ïîäõîä ñå ïðèëàãà øèðîêî â áðà÷íî-
ñåìåéíàòà ïñèõîòåðàïèÿ çà ñúçäàâàíå íà êàðòèíà íà ñòðóêòóðàòà íà
ñåìåéñòâîòî, íà íåéíèòå ôóíêöèîíàëíè è äèñôóíêöèîíàëíè åëåìåíòè.
Ñòðóêòóðíî-ôóíêöèîíàëíèÿò ïîäõîä ñå ñ÷èòà çà åäèí îò íàé-ïëî-
äîòâîðíèòå ïîäõîäè ïðè èçñëåäâàíå íà ñåìåéñòâîòî è øèðîêî ñå ïðèëàãà
â àìåðèêàíñêèòå ïðîó÷âàíèÿ. Òîé ñúùî îïåðèðà ñ ïîíÿòèÿòà “ñòðóê-
òóðà” è ôóíêöèÿ, íî îñíîâåí ïðèíöèï å ñòðóêòóðíîòî ðàç÷ëåíÿâàíå íà
ñèñòåìàòà. Âñåêè åëåìåíò èìà îïðåäåëåíî ôóíêöèîíàëíî ïðåäíàçíà÷å-
íèå, îïðåäåëåíà ôóíêöèÿ, ðîëÿ ñïðÿìî îñòàíàëèòå.
Ôóíêöèîíàëíàòà õàðàêòåðèñòèêà î÷åðòàâà õàðàêòåðà è ðàçíîîáðàçèåòî
íà ñåìåéíèòå äåéíîñòè, ñúùíîñòòà è îñíîâíîòî ïðåäíàçíà÷åíèå íà
ñåìåéñòâîòî. Êëàñèôèêàöèèòå íà ñåìåéíèòå ôóíêöèè ñà ðàçëè÷íè è ñå
ñâúðçâàò ñ îñíîâíèòå ñôåðè â ñåìåéíèÿ æèâîò, ñ îñíîâíèòå ñåìåéíè äåéíîñòè

50
çà çàäîâîëÿâàíå íà îáùåñòâåíè, ãðóïîâè è ëè÷íè ïîòðåáíîñòè è îòíîøåíèÿ.
 ñúäúðæàòåëåí àñïåêò òîçè ïîäõîä îïðåäåëÿ ñëåäíèòå ôóíêöèè:
ðåïðîäóêòèâíà, ñåêñóàëíà, èêîíîìè÷åñêà, êóëòóðíî-ðåêðåàöèîííà,
âúçïèòàòåëíà, ðåãóëàòèâíà, êîìóíèêàòèâíà, åìîöèîíàëíà.
Ñåìåéíèòå ôóíêöèè ìîãàò äà ñå îïðåäåëÿò è â äðóã àñïåêò: êàòî
èäåàëíè è ðåàëíè. Èäåàëíèòå ôóíêöèè âèçèðàò èçèñêâàíèÿòà íà îáùåñò-
âîòî êàòî ìàêðîñèñòåìà êúì ñåìåéñòâîòî êàòî ìèêðîñèñòåìà è íà ñåìåé-
ñòâîòî êúì èíäèâèäà. Òå îñíîâíî ñà ñâúðçàíè ñ áèîëîãè÷íîòî âúçïðîèç-
âåæäàíå íà ðîäà è ôîðìèðàíåòî íà ëè÷íîñòòà. Ðåàëíèòå ñåìåéíè ôóíê-
öèè îòðàçÿâàò ðåçóëòàòèòå îò ñåìåéíàòà äåéíîñò íà îïðåäåëåíè ëèöà,
êîèòî ñà èçïúëíèëè èëè íå ñà èçïúëíèëè ïðåäíàçíà÷åíèÿòà ñè.
Ôóíêöèèòå íà ñåìåéñòâîòî ìîãàò äà ñå êëàñèôèöèðàò è â çàâèñèìîñò
îò ëè÷íîñòíèÿ è ñîöèàëíèÿ èì àñïåêò óñëîâíî ïî ñëåäíèÿ íà÷èí: ñåê-
ñóàëíî-åìîöèîíàëíè, ðîäèòåëñêè, ìàòåðèàëíî-áèòîâè è äóõîâíî-ïñè-
õè÷íè. Ïî îòíîøåíèå íà îáùåñòâîòî è íåãîâèòå ïîäñèñòåìè ñåìåéíèòå
ôóíêöèè ñå îïðåäåëÿò êàòî âúíøíè, à ïî îòíîøåíèå íà èíäèâèäèòå è
ïîäñèñòåìèòå â ñåìåéñòâîòî âúòðåøíè. Ðàç÷ëåíÿâàíåòî íà ôóíêöèèòå
ïî òîçè íà÷èí äàâà âúçìîæíîñò äà ñå ðàçêðèå ïî-äîáðå âçàèìîäåé-
ñòâèåòî ìåæäó òðèàäàòà “ëè÷íîñò ñåìåéñòâî îáùåñòâî” è ñå èçÿñíè
äâîéñòâåíèÿò õàðàêòåð íà ñåìåéñòâîòî êàòî ñîöèàëíà èíñòèòóöèÿ è ìàë-
êà ñîöèàëíà ãðóïà. Òîçè ïîäõîä ïðåäïîëàãà àíàëèç íà âëèÿíèåòî íà îá-
ùåñòâîòî âúðõó ñåìåéñòâîòî è îáðàòíî âúçäåéñòâèåòî íà ñåìåéñòâîòî
âúðõó îáùåñòâîòî. Âúòðåøíèòå ôóíêöèè íà ñåìåéñòâîòî êàòî ãðóïà ñà
ñâîåîáðàçåí ìåõàíèçúì, ÷ðåç êîéòî òî îñèãóðÿâà âúíøíèòå ñè ôóíêöèè
êàòî ñîöèàëíà èíñòèòóöèÿ (11, 47).
 ïðîöåñà íà ôóíêöèîíèðàíå è ðàçâèòèå íà ñåìåéñòâîòî èíäèâèäèòå
èçïúëíÿâàò ðàçëè÷íè ðîëè è ïðåäÿâÿâàò èçèñêâàíèÿ è î÷àêâàíèÿ êúì
äðóãèòå ÷ëåíîâå. Ðîëåâîòî ïîâåäåíèå è ðîëåâèòå î÷àêâàíèÿ â ñåìåéíàòà
îáùíîñò ñà ñâúðçàíè ñ ïîçèöèèòå íà èíäèâèäà â ñåìåéñòâîòî, ñúñ ñòðóê-
òóðàòà è ôóíêöèèòå íà ñåìåéñòâîòî, ñ îáùèòå ñîöèàëíè è èêîíîìè÷åñêè
ïðîöåñè. Èçáîðúò íà ñåìåéíèòå ñîöèàëíè ðîëè å äîáðîâîëåí, à ðåàëèçà-
öèÿòà èì å ñïåöèôè÷íà è óíèêàëíà è çàâèñè ìíîãî îò èíäèâèäóàëíèòå
îñîáåíîñòè íà ÷îâåêà, îò íàñëåäåíèòå îáðàçöè íà ìèñëåíå è ïîâåäåíèå,
îò æèòåéñêèÿ îïèò.
Àêòóàëåí è øèðîêî ïðèëàãàí ìåæäóäèñöèïëèíàðåí ïîäõîä, â îñíîâàòà
íà êîéòî ñòîè èäåÿòà çà ðàçâèòèåòî íà îòäåëíîòî ñåìåéñòâî, å ãåíåòè÷íèÿò
ïîäõîä. Æèçíåíèÿò öèêúë íà ñåìåéñòâîòî å îíòîãåíåçèñúò, â ðàìêèòå íà
êîéòî ïðîòè÷à äèíàìèêàòà íà îäåëíîòî ñåìåéñòâî, îãðàíè÷åíî âúâ âðåìåòî.

51
Ñåìåéíèÿò æèçíåí öèêúë å ðàçëè÷åí â îòäåëíèòå èñòîðè÷åñêè åïîõè, à â
ñúâðåìåííîòî îáùåñòâî òîé å ïî-êðàòúê îò æèçíåíèÿ öèêúë íà èíäèâèäà.
Òîâà ñúçäàâà âúçìîæíîñòè çà ïîâå÷å ìîäèôèêàöèè íà ñåìåéñòâîòî, ïåðèîäè,
ñòàäèè è êëàñèôèêàöèè, êîèòî âëèÿÿò âúðõó ëè÷íîñòòà, âúðõó ÷îâåøêèÿ æèçíåí
öèêúë, âúðõó ïñèõîñîöèîáèîëîãè÷íîòî ðàçâèòèå íà ïîäðàñòâàùîòî ïîêîëåíèå.
Îðãàíèçàöèîííèÿò ïîäõîä ðàçãëåæäà ñåìåéñòâîòî êàòî